Wąskie tory, ale wielka przygoda. Największą popularnością cieszy się Bieszczadzka Kolej Leśna

26 września
Z innej strony

W ubiegłym roku kolejki wąskotorowe w Polsce przewiozły prawie milion pasażerów. Najwięcej, bo aż sześć czynnych kolei wąskotorowych wciąż jeździ po Wielkopolsce. Najpopularniejsza pozostaje jednak Bieszczadzka Kolej Leśna.

Dziś kolejki wąskotorowe to przede wszystkim atrakcja dla turystów i dziedzictwo kultury technicznej, zapewniające podróż wyjątkowym, zabytkowym taborem w miejscach o szczególnych walorach przyrodniczych oraz historycznych. Niektórzy z nas pamiętają jeszcze czasy, gdy były one uzupełnieniem regularnych połączeń PKP (w latach 90. podróżowałem wąskotorówką na obóz harcerski gdzieś w okolicach Stargardu Szczecińskiego – przyp. red.).

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Wąskie nie znaczy mniej ważne

Tradycje kolei wąskotorowej w Polsce sięgają XIX wieku. Kolej poruszająca się po torach o rozstawie 750 czy 600 mm przez długi czas odgrywała ważną rolę uzupełniającą dla rozbudowywanej normalnotorowej. Wykorzystywana była do przewozów pasażerskich oraz towarowych. Często kolej wąskotorowa powstawała tam, gdzie rozwijało się przetwórstwo produktów rolnych czy pozyskiwano drewno z lasów. Zalety tego typu infrastruktury, takie jak stosunkowo niski koszt budowy oraz eksploatacji, pozwalały na wykorzystywanie jej na obszarach, gdzie powstanie kolei normalnotorowej było nieopłacalne.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Koleje wąskotorowe na terenie Polski charakteryzowały się różnorodnością w aspekcie szerokości toru. W okresie międzywojennym oraz po drugiej wojnie światowej na wielu liniach ją zmieniano. Po co? Żeby umożliwić przejazd pomiędzy poszczególnymi kolejami. Najwięcej kolei wąskotorowych eksploatowanych w 2018 roku charakteryzowało się szerokością toru wynoszącą 750 mm. Jest to zdecydowanie najpopularniejszy rozstaw szyn w Polsce. Szerokością toru 600 mm charakteryzują się zwłaszcza dawne koleje leśne oraz przemysłowe. Do linii o tym rozstawie szyn należy również Kolejka Parkowa Maltanka w Poznaniu. Szerokość toru 785 mm obowiązuje na dawnej sieci Górnośląskich Kolei Wąskotorowych, natomiast podróże po torach o szerokości 1000 mm odbywają się w województwie zachodniopomorskim oraz na Piaseczyńskiej Kolei Wąskotorowej.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Kolejki głównie w wakacje

Znaczenie wąskotorówek w krajobrazie turystycznym Polski potwierdzają dane statystyczne. W 2018 roku przewozy kolejami wąskotorowymi odbywały się w trzynastu z szesnastu województw. Z usług kolei wąskotorowych turyści najchętniej korzystają w okresie wakacyjnym. Powód jest prosty. Większość z nich wykonuje przewozy wyłącznie w tym okresie. Wysokie zainteresowanie utrzymywało się również w maju (zwłaszcza w okresie świątecznym), czerwcu (początek wakacji) oraz we wrześniu (na zakończenie sezonu letniego). Istnieją jednak operatorzy, którzy uruchamiają przewozy również poza okresem wakacyjnym. Operatorzy linii wąskotorowych coraz częściej kierują swoją ofertę do wielu grup, w tym rodzin z dziećmi, oferując szereg atrakcji dodatkowych. Chodzi o wspólne pikniki, jazdy drezyną ręczną po terenie stacji, plac zabaw dla dzieci, wypoczynek na plażach czy spływy kajakowe.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Najwięcej, bo aż sześć czynnych kolei wąskotorowych, działa w granicach administracyjnych województwa wielkopolskiego. Pod względem liczby pasażerów największym operatorem kolei wąskotorowych w Polsce jest Bieszczadzka Kolejka Leśna. To już województwo podkarpackie. W 2018 roku podróż tą koleją odbyło aż 154,7 tys. osób. Wynik powyżej 100 tys. pasażerów osiągnęły również Nadmorska Kolej Wąskotorowa w województwie zachodniopomorskim oraz Kolejka Parkowa Maltanka w Poznaniu. W podziale na województwa w liczbie przewiezionych pasażerów przewodziła Wielkopolska. W tym regionie w 2018 roku z usług kolei wąskotorowych skorzystało 195,8 tys. osób. Wysokie wyniki osiągają również koleje w województwie podkarpackim oraz zachodniopomorskim.

Łączna długość wszystkich eksploatowanych w 2018 roku linii kolei wąskotorowych wynosiła 373,6 km. Najdłuższym czynnym odcinkiem linii kolei wąskotorowej była Przeworska Kolej Dojazdowa – ruch pociągów odbywał się na trasie o długości 46,2 km. Czynną sieć o długości powyżej 30 km posiadały również Nadmorska Kolej Wąskotorowa oraz Żuławska Kolej Dojazdowa. Najkrótszą czynną koleją wąskotorową była Wojskowa Kolej Wąskotorowa na Helu. Tam podróż pociągiem odbywa się po zaledwie 2,5-kilometrowym odcinku.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Parowe i spalinowe

Koleje wąskotorowe to również wspaniała lekcja historii kolejnictwa. Ich zasoby nie ograniczają się jednak wyłącznie do zabytkowego taboru czy infrastruktury. Operatorzy dbają również o eksponaty z czasów regularnych przewozów, które z dumą prezentowane są w izbach pamięci lub izbach tradycji. Koleje wąskotorowe w Polsce wykorzystują w stałej eksploatacji 57 lokomotyw, z czego zaledwie siedem to lokomotywy parowe (w czynnej eksploatacji).

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Najstarszą sprawną lokomotywę parową na kolejach wąskotorowych w Polsce wykorzystywała Kolejka Parkowa Maltanka w Poznaniu. Przedwojenne lokomotywy w ruchu posiadają również Sochaczewska Kolej Muzealna oraz Żnińska Kolej Powiatowa. Pozostałe lokomotywy mają napęd spalinowy. Najpopularniejszym pojazdem tego typu są lokomotywy spalinowe serii Lxd2 (oznaczenie fabryczne L45H), produkowane w latach 1946–1987 przez rumuńskie zakłady Faur w Bukareszcie.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Najliczniejszymi pojazdami wykorzystywanymi w sieciach kolei wąskotorowych są wagony pasażerskie. To 155 sztuk. Do tego należy doliczyć również spalinowe wagony silnikowe, służące nie tylko jako pojazdy trakcyjne, ale także do przewozu pasażerów. Łącznie jest 165 pojazdów dostosowanych do przewozu pasażerów.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego

Tabor ten można podzielić się na klasyczne zabudowane pojazdy oraz wagony „letniaki”, które nie mają pełnej zabudowy. Najpopularniejszymi wagonami pasażerskimi w polskich kolejach wąskotorowych są wagony serii Bxhpi (typu A20D-P), wyprodukowane w latach 1983–1988. Sprawnych jest obecnie 31 sztuk tego typu pojazdów. Zamówienia na wagony Bxhpi były związane z zakupem lokomotyw Lxd2. Tabor ten był dostarczany do większości kolei wąskotorowych zarządzanych wówczas przez Polskie Koleje Państwowe. Wagony towarowe wchodzące w skład taboru kolei wąskotorowych wykorzystywane są obecnie jedynie do przejazdów technologicznych oraz przewozu materiałów potrzebnych do realizacji zadań związanych z utrzymaniem infrastruktury kolejowej. W Polsce jest też 30 platform umożliwiających przewóz koleją wąskotorową wagonów o rozstawie 1435 mm. Jednak żadna z tych platform nie była wykorzystywana w 2018 roku.

Fot. Urząd Transportu Kolejowego
Mikołaj Radomski
Z innej strony
Miej rękę na pulsie!
Najciekawsze informacje o branży TSL co tydzień na Twojej skrzynce e-mailowej
Wyrażam zgodę na przetwarzanie przez X Project sp. z o.o., moich danych osobowych w postaci adresu poczty elektronicznej w celu przesyłania mi informacji marketingowych. WIĘCEJ

Wyrażam zgodę na przetwarzanie przez X Project sp. z o.o., moich danych osobowych w postaci adresu poczty elektronicznej w celu przesyłania mi informacji marketingowych dotyczących produktów i usług oferowanych przez X Project sp. z o.o., za pomocą środków komunikacji elektronicznej, stosownie do treści przepisu art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną.

Szczegółowe zasady dotyczące przetwarzania danych osobowych i zgód marketingowych wyrażone są w klauzuli informacyjnej. Przed wyrażeniem zgód marketingowych prosimy o zapoznanie się z jej treścią.

Fleetguru informuje, że na swoich stronach www stosuje pliki cookies
zamknij